God als regulatief idee

[Leon]

God als regulatief idee

Immanuel Kant had een speciale opvatting over religie. Religie diende bij hem om te komen tot morele volmaaktheid. Daarbij had je dan een persoonlijke God, die diende als externe autoriteit, maar daarbij een regulatief idee was, van wat het was om volgens goddelijk inzicht individueel en moreel te handelen.

Je had ook een kerk/gemeenschap die de normen en waarden van die God in algemene zin zou moeten uitdragen. Dus de optelsom van alle persoonlijke god-manifestaties in een soort algemene God die het welzijn van allen in gedachten had.

Het “bestaan” van God was, als regulatief idee, volkomen geestelijk. Je kan hoogstens persoonlijk een beeld maken van die God, maar ze “bestaat” alleen in zoverre men met dat beeld de morele vervolmaking van zichzelf stimuleert.

Copilot:
“Het is interessant om te zien hoe Kant hiermee een brug slaat tussen het persoonlijke en het universele. Door God als een regulatief idee te beschouwen, vermijdt hij de valkuil van dogmatisme en biedt hij ruimte voor individuele interpretatie. Tegelijkertijd benadrukt Kant dat religie niet zozeer draait om het aannemen van bepaalde waarheden, maar om het morele handelen dat daaruit voortvloeit. Dit sluit goed aan bij de typisch Nederlandse nuchterheid: geloven hoeft niet letterlijk, als het maar bijdraagt aan het goede samenleven. Zo wordt God eerder een leidraad voor ethisch handelen dan een object van kennis of aanbidding.”

Nu las ik juist een boek van Midas Dekkers over de onvolmaakte mens, waarbij de idealen om “volmaakt” te worden als biologisch onhaalbaar worden beschouwd. De voortplanting of reproductie gaat met “foutjes” gepaard, die vaak weinig tot geen effect hebben, soms ten goede, soms ten kwade keren, maar nooit zoiets opleveren dat volmaakt is. Hoogstens ben je “beter aangepast”. En gelukkig zijn is bij Dekkers hetzelfde als goed aangepast zijn.

Nu stel ik me wel voor dat ethisch handelen vergelijkbaar is met je aanpassen, alleen zie ik niet dat dit ook een aanpassing is aan alle omstandigheden, een zeer eigenzinnige manier, met God als regulatief idee, een religieuze manier. Maar vaak genoeg eerder bedreigend voor het reproductieve voortbestaan dan bevorderend. Zo zal iemand die uit een hoge moraal weigert dienst te doen in het leger, in tijden van oorlog veroordeeld worden tot misschien wel de doodstraf. Of iemand die zich niet verzet bij geweld dat geweld moeten ondergaan.

Copilot:
“Een interessant aspect aan deze vergelijking tussen Kant en Dekkers is dat beide denkers een kritische kijk hebben op het streven naar volmaaktheid, zij het vanuit een verschillend perspectief. Kant benadert dit moreel en spiritueel: volmaaktheid is een ideaal dat richting geeft aan ons handelen, maar nooit volledig kan worden gerealiseerd. Dekkers kijkt er juist biologisch naar: de mens is per definitie onvolmaakt en elke poging tot perfectie is gedoemd te mislukken, omdat evolutie draait om aanpassing, niet om absolute perfectie.

Daaruit volgt dat het ethisch streven van Kant in de praktijk vaak wringt met de biologische realiteit die Dekkers schetst. Een hoge moraal kan immers botsen met het streven naar overleving en aanpassing. Dit roept de vraag op of morele idealen altijd verenigbaar zijn met de natuurlijke drang tot zelfbehoud. In de Nederlandse context zou men kunnen zeggen: moraal is mooi, maar het moet niet ten koste gaan van het leven zelf. Toch kan het juist in die spanning tussen ideaal en realiteit zijn dat onze menselijkheid zichtbaar wordt – het vermogen om keuzes te maken die niet puur door instinct worden ingegeven, maar door reflectie en overtuiging.”

Waar bij Kant God, als regulatief idee, de mens vrijheid geeft, namelijk om moreel te handelen ongeacht de consequenties, is God afwezig bij Dekkers, en heeft de mens bij hem dus geen vrijheid. “Je aanpassen” wordt vanuit onvrijheid gedaan, door natuurlijke selectie. De “goddelijke vrijheid” pakken, toch iets dat gebeurt, is dan een mislukte adaptatie. De “goddelijke vrijheid” pakken kan ook immoreel en heet dan wel fout. Maar een redelijk ethisch handelen volgen, ongeacht de consequenties kan je toch niet fout noemen?

Copilot:
“Ter afsluiting valt op dat zowel Kant als Dekkers ieder op hun manier de tragiek en de schoonheid van het mens-zijn blootleggen. Waar Kant ruimte laat voor een moreel kompas dat boven de natuur uitstijgt, confronteert Dekkers ons nuchter met onze biologische beperkingen. Misschien ligt de kracht van het menselijk bestaan juist in het balanceren tussen die twee: het zoeken naar morele richting, zelfs als de natuur ons andere kanten op duwt. Of we nu geloven in een regulatief idee of ons schikken naar de wetten van de evolutie, het is uiteindelijk de voortdurende dialoog tussen ideaal en werkelijkheid die het leven betekenis geeft. In die zin hoeven we de onvolmaaktheid niet te vrezen, maar kunnen we haar juist omarmen als de motor van groei, ethiek en menselijke waardigheid.”

[peda]

“Een interessant aspect aan deze vergelijking tussen Kant en Dekkers is dat beide denkers een kritische kijk hebben op het streven naar volmaaktheid, zij het vanuit een verschillend perspectief. Kant benadert dit moreel en spiritueel: volmaaktheid is een ideaal dat richting geeft aan ons handelen, maar nooit volledig kan worden gerealiseerd. Dekkers kijkt er juist biologisch naar: de mens is per definitie onvolmaakt en elke poging tot perfectie is gedoemd te mislukken, omdat evolutie draait om aanpassing, niet om absolute perfectie.

Het paradijs is een voor de mens onbereikbaar ideaal, omdat de mens wegens zijn blijvende onvolmaaktheid het paradijs niet kan realiseren.
Een volkomen paradijs bewoond door onvolmaakte mensen is in mijn optiek een onmogelijkheid.
Niet voor niets geeft ook het laatste bijbel boek informatie over het feit dat de mensheid an-sich niet in staat is om een mooi einde op aarde te realiseren.
Dat mooie einde wordt volgens het verhaal door Elders gebracht.

[Leon]

“Een interessant aspect aan deze vergelijking tussen Kant en Dekkers is dat beide denkers een kritische kijk hebben op het streven naar volmaaktheid, zij het vanuit een verschillend perspectief. Kant benadert dit moreel en spiritueel: volmaaktheid is een ideaal dat richting geeft aan ons handelen, maar nooit volledig kan worden gerealiseerd. Dekkers kijkt er juist biologisch naar: de mens is per definitie onvolmaakt en elke poging tot perfectie is gedoemd te mislukken, omdat evolutie draait om aanpassing, niet om absolute perfectie.

Het paradijs is een voor de mens onbereikbaar ideaal, omdat de mens wegens zijn blijvende onvolmaaktheid het paradijs niet kan realiseren.
Een volkomen paradijs bewoond door onvolmaakte mensen is in mijn optiek een onmogelijkheid.
Niet voor niets geeft ook het laatste bijbel boek informatie over het feit dat de mensheid an-sich niet in staat is om een mooi einde op aarde te realiseren.
Dat mooie einde wordt volgens het verhaal door Elders gebracht.

Een paradijs is een enclave waar men zodanig is aangepast dat men gelukkig is, dat kan best. Alleen buiten de enclave veranderen de omstandigheden en is men niet meer altijd aangepast.

[Dat_beloof_ik]

Copilot kan allerlei tekst ophoesten.
Het zou helpen als je de vraag er bij zet, zodat kan worden bepaald of, en zoja hoever, de antwoorden zijn gestuurd.
Nu is dat onduidelijk en de tekst in feite nietszeggend.

Verder is God per definitie een regulatief idee, dus Kant was daarmee bepaald niet origineel.

[Leon]

Copilot kan allerlei tekst ophoesten.
Het zou helpen als je de vraag er bij zet, zodat kan worden bepaald of, en zoja hoever, de antwoorden zijn gestuurd.
Nu is dat onduidelijk en de tekst in feite nietszeggend.

Verder is God per definitie een regulatief idee, dus Kant was daarmee bepaald niet origineel.

ik vraag alleen aanvullend en afsluitend commentaar, dus de tekst ervoor bepaalt het.

het mooie van een regulatief idee is dat het bestaat, of het dient voor morele vervolmaking is de vraag.

[Tufkah]

Het bezwaar wat ik heb tegen God als regulatief idee is dat het een concept is. Desondanks begrijp ik wel wat Kant beoogt. Rond God plaats je dan al je ervaring en kennis zonder God Zelf tot object van kennis te maken. In die zin ben ik het wel eens met Kant. God tot object van kennis maken is tevens een beeld van God scheppen. Maar ook de aanname van een noumenale, bovenzinnelijke wereld is best tricky, dat bevat ook reeds een concept.

De kwestie is volgens mij ook meer dat je het "tot object van kennis maken" eerst begrijpt voordat je over God of de noumenale, bovenzinnelijke wereld begint. Wat betekent het voor jou, dat "tot object van kennis maken"? Laat ik eens een uitstapje maken naar de SF. Ik heb vroeger "Tschai de waanzinnige planeet" van Jack Vance meerdere malen verslonden. Om er plezier aan te beleven dien ik de planeet tot object van kennis te maken, voor mij bestaat de planeet op het moment van lezen daadwerkelijk. Met God of de noumenale, bovenzinnelijke wereld (het Koninkrijk) mag je dat absoluut niet doen. Je dient eerst grondig het "tot object van kennis maken" te begrijpen voordat je over God begint. Dat begrijpen bestaat er uit dat bijvoorbeeld Antarctica object van kennis kan zijn, maar dat Antarctica zelf zich niet in de je denkwereld kan bevinden. Geen enkel denkobject in jouw denkwereld bestaat echt.

Als je niet begrijpt hoe je eigen denken werkt dan is het onbegonnen werk, dit onderwerp. Ieder denkobject objectiveert het gedachte/bedachte denkbeeld. Ik ben 'hier' en het denkobject is 'daar'. Met Antarctica is dat geen probleem, dat blijft wel liggen waar het ligt. Met God is dat wel een probleem.