Plicht en affectie

[Leon]

Plicht en affectie

Verder uit elkaar kan eigenlijk niet. De God bij Kant als uiterlijke plicht om moreel te handelen, en de innerlijke affectie bij Henry om barmhartig te handelen.

Een “plicht” om te leven staat mijlenver van “affectie” van het Leven.

Plicht is verzonnen, geconstrueerd, gedacht vanuit een systeem. Het is een keuze van een houding die men *kan* aannemen.

Affectie is zelf-openbaring, gegeven met het Leven. Het is geen keuze. Men heeft affecties.

Nu sta ik op zich wel sympathiek tegenover mensen die denken vanuit een plicht. Maar ze zijn dan wel de affecties vergeten waaronder ze leven. Als je alles opzij kunt zetten voor de plicht, is dat alsof je vrij bent. Bij affecties ben je niet vrij, die onderga je, en het voert je, in het geval van Jezus Christus, naar een gewisse dood voor de wereld.

Het lijkt bij Kant te gaan om koste wat het kost vrijheid te hebben, die dan paradoxaal de plicht als resultaat heeft, want jezelf verplichten is natuurlijk niet “vrij” in strikte zin.

Dat de plicht niet naleven een gevangenschap zou betekenen, is wat anderen juist tot hun vrijheid rekenen.

Een “plicht” ten aanzien van de affecties, zou betekenen dat je het “ondergaan” van het Leven accepteert, en niet vergeet. Een plicht om niet te vergeten. Dat “vrijheid” zou liggen in een “plicht om niet te vergeten” is vaker ook anders begrepen. Vrijheid ligt in overtuiging vaker bij het kunnen vergeten, en blind en doof doen van wat ook maar in je opkomt.

Wat we dus vergeten zijn, zowel voor de plicht als voor de affecties, is dat vrijheid niet “doen wat je ook maar wilt” is, maar een “ondergaan van affecties”. De affecties die het niet naleven van de Kantiaanse plicht meebrengen, doen niet onder voor de affecties die uit de zelf-openbaring van het Leven komen.

Tenslotte Copilot:

Wat opvalt in deze tegenstelling tussen plicht en affectie, is hoe beide concepten de menselijke ervaring en moraliteit op een fundamenteel andere manier benaderen. Plicht vraagt een rationele afstand, een bewuste keuze om volgens een systeem te handelen, terwijl affectie ons overkomt en ons drijft zonder dat we daar altijd invloed op hebben. Misschien is het juist deze spanning die ons uitdaagt om na te denken over wat het betekent om authentiek te leven: niet kiezen tussen plicht en affectie, maar beide erkennen als krachten die ons menselijk maken. Het zou zomaar kunnen dat ware vrijheid niet slechts bestaat uit het volgen van regels of het toegeven aan gevoelens, maar in het vermogen om de nuance daartussen te zien en te doorleven.

[Tufkah]

Zoals ik het zie is affectie nooit een plicht. Maar de mens is wel onderworpen aan de affecties. Dat vergt eerst een onderzoek wat affecties eigenlijk zijn. Want als ik de term zoek op Google dan betekent het zoiets als "Aanhankelijkheid, gehechtheid, liefde, warmte, verknochtheid". Maar dat is niet de betekenis in Henriaanse zin.

Zelf-affectie is bij Michel Henry het leven wat verschijnt aan zichzelf zonder enige afstand, kloof of externe bemiddeling. Dit "zichzelf-voelen" van het leven, in de meest rauwe en directe vorm, noemt Henry zelf-affectie. Het is een pathos (lijden of ondergaan), omdat het leven niet kan ontsnappen aan zijn eigen subjectiviteit.

Iedere plicht is daarmee inderdaad -zoals Leon schrijft- verzonnen, geconstrueerd. Kortom, de mens leeft onder een zelf-conditionering waar hij niet de baas over is en waar zijn denkbeelden uit voortkomen. De mens denkt dat hij over een vrije wil beschikt, maar deze is illusionair van aard.

Mijn persoonlijke beschouwing is dat de mens het aan zichzelf verplicht is om te onderzoeken waarom hij bepaalde affecties ondergaat. Maar dat is lastig, want het denkvermogen wat horig is aan de affecties is onvrij. Zeker als jij van jezelf denkt dat je vrij bent, dan zit je opgesloten in een vicieuze cirkel.

Ik zal een voorbeeld geven: iemand die hebzuchtig is, is horig aan dit zelf-affect. Hij is gedwongen om aan zijn hebzucht toe te geven en dit bevestigd ook weer zijn hebzuchtige zelf-affect. (Leest u mee, meneer de president?)

Er is iets noodzakelijk van buitenaf wat zich paradoxaal binnen in jou bevindt. Maar wat ook al zou schelen is als je je best doet om kennis over jezelf te verwerven. En dan bedoel ik niet kennis over de persoon die jij bent. Maar meer in algemene zin. Als je zou aanvaarden dat kennis over iets geen ware kennis is, dan zou dat al schelen. Daarmee valt de hele wereld buiten jou af, want dat is kennis over iets.

[Tufkah]

Marcus 12,28-34

28 En een der Schriftgeleerden horende, dat zij te zamen in woorden waren, en wetende, dat Hij hun wel geantwoord had, kwam tot Hem, en vraagde Hem: Welk is het eerste gebod van alle?
29 En Jezus antwoordde hem: Het eerste van al de geboden is: Hoor, Israël! de Heere, onze God, is een enig Heere.
30 En gij zult den Heere, uw God, liefhebben uit geheel uw hart, en uit geheel uw ziel, en uit geheel uw verstand, en uit geheel uw kracht. Dit is het eerste gebod.
31 En het tweede aan dit gelijk, is dit: Gij zult uw naaste liefhebben als uzelven. Er is geen ander gebod, groter dan deze.
32 En de schriftgeleerde zeide tot Hem: Meester, Gij hebt wel in der waarheid gezegd, dat er een enig God is, en er is geen ander dan Hij;
33 En Hem lief te hebben uit geheel het hart, en uit geheel het verstand, en uit geheel de ziel, en uit geheel de kracht; en den naaste lief te hebben als zichzelven, is meer dan al de brandofferen en de slachtofferen.
34 En Jezus ziende, dat hij verstandelijk geantwoord had, zeide tot hem: Gij zijt niet verre van het Koninkrijk Gods. En niemand durfde Hem meer vragen.

Terzijde: in het Evangelie komt het dubbelgebod voor. En ik wil daar niks aan afdoen of aan de tekst veranderen. Maar je naaste liefhebben en God liefhebben is ook een affectie. Dit als een plicht/gebod beschouwen is problematisch. Dat gezegd hebbende sta ik toch achter de tekst, woorden kunnen de liefde voor de naaste of God niet uit drukken. En naastenliefde c.q. de liefde van de Vader is ook een zelf-affect. De liefde van de Vader kun je alleen ondergaan, geen mens kan dit zelf opwekken. Het woord plicht/gebod insinueert dat wel een beetje.

[Leon]

Er is dus een brug tussen plicht en affecties, in die zin dat er ook een plicht is om de affecties primair te denken, en het vergeten van de zelf-openbaring van het Leven op te lossen. Of dan het doel is een “authentiek leven” staat open. Ik denk dat denken in termen van doelen wereldlijk is, en secundair aan het auto-affectieve Leven, dat non-intentioneel is en geen doelen kent. Maar ergens moet de fenomenoloog Henry toch ook zijn wereldlijke doelen hebben gehad, en dan komt de “plicht tot niet vergeten van het zelf-openbarende Leven” om de hoek kijken, met als doel een zo authentiek mogelijk leven.

Helemaal los van de “plicht” kan men niet komen. Hier opgevat als een categorische imperatief, dus het handelen alsof de handeling wetgevend kan worden beschouwd voor iedereen, zonder logische tegenspraak. Het “niet vergeten” van het Leven, voldoet aan de imperatief, want als iedereen dit doet ontstaat geen logische tegenspraak. Het tegendeel, wel vergeten van het Leven, levert inderdaad allerlei problemen op voor de samenleving of maatschappij, want dan vergeet men de consequenties die blind en doof handelen (traditioneel “vrij”) met zich meebrengen.

Het “gegeven” fenomeen in het leven is het auto-affectieve Leven, en dit geeft dat men zich van consequenties van Leven bewust kan zijn. Bij pijn wordt men de consequenties van pijn bewust, bij sympathie wordt men de consequenties van sympathie bewust. Bij dat laatste, de sympathie, zal men een “plicht” voelen tot barmhartigheid en de behoefte naastenliefde in de praktijk om te zetten.

Bijna automatisch is de auto-affectie een plicht geworden. Toch zal denk ik de plicht secundair blijven. Als men voornamelijk pijn heeft, kan men moeilijk van een plicht tot barmhartigheid spreken, al zal men, logisch gezien, begrip op kunnen brengen voor andere pijnlijders. Maar de kans is groot dat men vooral op zichzelf gericht blijft bij pijn.

We zien dus wel een verband tussen het zich-openbarende Leven en Plicht, maar plicht blijft van een tweede orde.

Het aangesproken zijn (het Zijn van het zijnde) is dus ook van tweede orde. Dasein, het affectief aangedaan zijn, is van de eerste orde.

We hoeven echter de plicht niet rekenen tot idolatrie, waarbij ik dan denk aan de analyse van Marion over de icoon en het idool, waarbij “God mèt zijn” een idolate voorstelling geeft, een beeld geheel ingevuld naar eigen verlangens en wensen, en “God zonder zijn” het onzichtbare icoon is dat ons aanspreekt. Maar iets van verlangens en wensen heb je wel bij de plicht. Het heeft een doel, is gericht op een toekomst, is normatief en eist legitimering of rechtvaardiging. Maar de rechtvaardiging zat hem in het “bestaan” zonder logische tegenspraak, zoals Kant dat voor ogen had. “God van de Plicht” is logisch gezien een ideaalbeeld, maar minder een “beeld” als bijvoorbeeld een algoede, alwetende, almachtige God. Waarbij ook gezegd moet worden dat juist dat laatste beeld van God (almachtig) zou kunnen passen bij een zelf-openbarend Leven.

Waar “Dasein” als eerste orde niet helemaal iconisch is, is “Plicht”, als tweede orde, niet helemaal idolatrie.

Het houdt een minieme afstand. Plicht is meer te zien als consequente houding in de wereld, en Dasein is dan te zien als plaatsbepaling in het auto-affectieve Leven.

Dat het auto-affectieve Leven er is zegt nog net niets over Dasein, en dat we ideaalbeelden maken die als idool gelden zegt nog net niets over Plicht.
Juist door de verplichtende dimensie van plicht, is Plicht net niet helemaal een ideaal (dat zou Vrijheid zijn).

[Tufkah]

Ik zou toch aanraden om prudent met het begrip 'plicht' om te gaan. Het beschouwen kan de innerlijke gemoedsbeweging aanschouwen zonder oordeel en voor zichzelf afvragen wat voor betekenis een bepaalde gemoedsbeweging heeft. Doelen zijn er alleen in de wereld en ieder doel is ook een gemoedsbeweging: "Ik wil iets".

De mens kan de omgekeerde beweging maken, (maar dat is autodidactisch) alles wat in de wereld gebeurd is intentioneel. (Ik ben me bewust van wat er gebeurd) Wat is dan mijn non-intentionele reactie daarop? Spiegel ik op een gebeurtenis? Ben ik aangedaan door een opmerking van iemand?

Non-intentioneel bezien is de beschouwer en het beschouwde één. Er valt geen 'pauze' (of afstand) tussen. Wat er in de wereld gebeurd laat je niet onverschillig, maar je maakt er in geestelijke zin geen spiegelbeeld van. Dan existeer je volledig innerlijk met de zelf-affecten zoals deze zich voordoen.

Er is een bepaalde geestelijke wet die zegt dat als ik oordeel, dat dit een reflectie veroorzaakt in mijn geest. Oordelen en meningen is niet hetzelfde. Een verstilde geest is zonder reflecties (spiegelingen). Het probleem waar we tegen aan lopen is dat de niet-verstilde geest niet weet wat reflecties zijn. Een reflectie is een intentionele beweging naar de wereld toe. (Doorgaans iemand in de wereld)

Iedere reflectie is bevestiging van 'jezelf' en jezelf verloochenen gaat nu eenmaal niet als je jezelf steeds bevestigt.

[Snelheid]

Wees blij dat er plicht is anders zou het helemaal een zooitje worden in deze samenleving en het is al een samenleving waar grote onvrede heerst.

En affectie; de een heb het met een naald cactus de ander met zijn goudvis dus hollen maar met de kameel.

[Leon]

Ik zou toch aanraden om prudent met het begrip 'plicht' om te gaan. Het beschouwen kan de innerlijke gemoedsbeweging aanschouwen zonder oordeel en voor zichzelf afvragen wat voor betekenis een bepaalde gemoedsbeweging heeft. Doelen zijn er alleen in de wereld en ieder doel is ook een gemoedsbeweging: "Ik wil iets".

De mens kan de omgekeerde beweging maken, (maar dat is autodidactisch) alles wat in de wereld gebeurd is intentioneel. (Ik ben me bewust van wat er gebeurd) Wat is dan mijn non-intentionele reactie daarop? Spiegel ik op een gebeurtenis? Ben ik aangedaan door een opmerking van iemand?

Non-intentioneel bezien is de beschouwer en het beschouwde één. Er valt geen 'pauze' (of afstand) tussen. Wat er in de wereld gebeurd laat je niet onverschillig, maar je maakt er in geestelijke zin geen spiegelbeeld van. Dan existeer je volledig innerlijk met de zelf-affecten zoals deze zich voordoen.

Er is een bepaalde geestelijke wet die zegt dat als ik oordeel, dat dit een reflectie veroorzaakt in mijn geest. Oordelen en meningen is niet hetzelfde. Een verstilde geest is zonder reflecties (spiegelingen). Het probleem waar we tegen aan lopen is dat de niet-verstilde geest niet weet wat reflecties zijn. Een reflectie is een intentionele beweging naar de wereld toe. (Doorgaans iemand in de wereld)

Iedere reflectie is bevestiging van 'jezelf' en jezelf verloochenen gaat nu eenmaal niet als je jezelf steeds bevestigt.

Is er een plicht om jezelf te verloochenen? Uiteindelijk wel misschien.

[Tufkah]

Ik zou toch aanraden om prudent met het begrip 'plicht' om te gaan. Het beschouwen kan de innerlijke gemoedsbeweging aanschouwen zonder oordeel en voor zichzelf afvragen wat voor betekenis een bepaalde gemoedsbeweging heeft. Doelen zijn er alleen in de wereld en ieder doel is ook een gemoedsbeweging: "Ik wil iets".

De mens kan de omgekeerde beweging maken, (maar dat is autodidactisch) alles wat in de wereld gebeurd is intentioneel. (Ik ben me bewust van wat er gebeurd) Wat is dan mijn non-intentionele reactie daarop? Spiegel ik op een gebeurtenis? Ben ik aangedaan door een opmerking van iemand?

Non-intentioneel bezien is de beschouwer en het beschouwde één. Er valt geen 'pauze' (of afstand) tussen. Wat er in de wereld gebeurd laat je niet onverschillig, maar je maakt er in geestelijke zin geen spiegelbeeld van. Dan existeer je volledig innerlijk met de zelf-affecten zoals deze zich voordoen.

Er is een bepaalde geestelijke wet die zegt dat als ik oordeel, dat dit een reflectie veroorzaakt in mijn geest. Oordelen en meningen is niet hetzelfde. Een verstilde geest is zonder reflecties (spiegelingen). Het probleem waar we tegen aan lopen is dat de niet-verstilde geest niet weet wat reflecties zijn. Een reflectie is een intentionele beweging naar de wereld toe. (Doorgaans iemand in de wereld)

Iedere reflectie is bevestiging van 'jezelf' en jezelf verloochenen gaat nu eenmaal niet als je jezelf steeds bevestigt.

Is er een plicht om jezelf te verloochenen? Uiteindelijk wel misschien.

Nee, dat denk ik niet. Maar natuurlijk wel voor de Christus-volgelingen. Indien iemand de wereld liefheeft, de liefde des Vaders is niet in hem. Jij als natuurlijke mens leeft in de wereld, dus wie zichzelf liefheeft (zelfzucht) die heeft de liefde des Vaders niet. Als mens hebben we de mogelijkheid om onszelf oordeelloos waar te nemen. In deze zelf-waarneming kunnen we ons zelf loslaten. Met ieder loslaten sterft de natuurlijke mens stukje bij beetje, om uiteindelijk geheel te sterven.

Dan blijkt -met de wijsheid achteraf- dat zelfzucht ook een zelf-affectie is. Dit is mogelijk omdat het waarnemen an sich (van de wereld) geen oordeel bevat. Maar zouden we de liefde des Vaders verwachten dan is dat al weer een intentionele blik op een onvervulde toekomst.